مناهج

مناهج
نگرش ها و دغدغه های حوزه و روحانیت

طبقه بندی موضوعی

۱۲ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «حوزه و جهاد تبیین» ثبت شده است

📝 به مناسبت بیانات آیت‌الله بوشهری در آغاز سال تحصیلی حوزه

🖋 محمد حق پرست

🔸 یکی از محورهای سخنان «آیت الله بوشهری» در مراسم افتتاحیه حوزه، گلایه از فعالیت کسانی بود که به بهانه ایجاد جاذبه، کارهایی می‌کنند که در شأن حوزه و روحانیت نیست. 

این موضوع مرتبط با پرونده اخیر رسانه حوزوی مناهج است که از زوایای مختلف به آن پرداختیم. 

بیان ایشان صرفا گلایه‌ای بود که به جای خود درست است. اما صرف گلایه و حتی هشدار کافی نیست. روحانیت صنفی است که خودش باید از اعتبار و جایگاه خودش در ولنگاری فضای مجازی، حراست کند وگرنه بدتر از این خواهد شد.

🔢 راه حل این معضل پنج چیز است: 

1 یکم. وضع قوانین: 

اولا نیاز به قوانینی داریم که برای همه فعالان رسانه‌ای حوزوی یکسان اجرا شود بدور از ملاحظات سیاسی و جناحی. 

ثانیا، ذکر دقیق مصادیقی که مناسب با شأن روحانیت نیست. 

ثالثا، از برخوردهای سلیقگی جلوگیری شود مثل اینکه در دوره‌ای آقای «الف» کاری را اصلا نپسندد و دوره بعد آقای «ب» با همان کار مشکل نداشته باشد. 

2 دوم. برگزاری دوره‌هایی برای ورود به فضای مجازی:

حوزه خودش باید پیشقدم شود و طی فراخوانی دوره‌هایی در این باره برگزار کند. 

3 سوم. اعطای مجوز: 

یکی از مشکلات ما این است که برخی طلاب مبتدی بدون دانش لازم، محتواهای ضعیف دینی تولید می‌کنند. 

همانطور که برای تلبس شرایطی داریم، فعالیت رسانه‌ای و مجازی داشتن هم نیاز به مجوز دارد. 

ناگفته نماند، سختگیری در وضع قوانین و اعطای مجوز مناسب نیست و باید حد وسط را گرفت. 

4 چهارم. نظارت بر عملکرد افراد پر مخاطب

5 پنجم. برگزاری جشنواره‌های تبلیغ مجازی و معرفی افراد شاخص:

همانطور که باید با افرادی برخورد کرد، باید الگوهایی را به دیگران معرفی و از فعالیت آنها تقدیر کرد.

  • صادقی

🖋 هادی چیت ساز

🔸 بهترین مدل کار برای جهاد تبیین، کار تشکیلاتی و تیمی است. 

اما چرا تشکیلات اولویت و بلکه ضرورت دارد؟

۱_ کارهای ساده و سطحی را می‌توان یک نفره انجام داد، اما کارهای بزرگ، تأثیرگذار و ماندگار فقط در قالب تشکیلات انجام‌پذیر است.

بگذارید مقایسه‌ای ساده انجام دهیم. فرض کنید پنج نفر قصد ورود به عرصه جهاد تبیین دارند. هرکدام با راه اندازی کانالی، با سلیقه خودشان مطالبی بارگزاری کنند؛ با روزی یکی دو ساعت می‌‌توان مطالب ساده‌ای در سطح روزمرگی و واکنش عادی به مسائل روز داشت.

اما اگر همین پنج نفر تبدیل به تیم شوند، می‌توانند درباره هر مسئله‌ای یک یا چند محتوای قوی تولید کنند که برای هزاران نفر قابل استفاده است. 

۲_ همفکری، ایده‌پردازی و خلاقیت در تشکیلات بیشتر از کارهای انفرادی است، بلکه اصلا قابل مقایسه نیست.

۳_ تشکیلات، خستگی کمتر و تولید بیشتر دارد. این مسئله به تنهایی عاملی بزرگ برای روند بهتر و پرقدرت است.

۴_ تداوم کار؛ اگر برای کسی مشکلی پیش بیاید، رسانه و فعالیتش هم تعطیل می‌‌شود. اما در تشکیلات با غیبت کسی کار ادامه پیدا می‌کند.

۵_ کسب تجربه؛ بسیاری از افراد کم تجربه که دغدغه تبیین دارند، در قالب تشکیلات می‌توانند هم‌افزایی خوبی داشته باشند و تجربه کسب کنند برای کارهای بزرگتر. 

۶_ چینش افراد در بهترین نقطه؛ در تشکیلات هرکسی کار خودش را بهترین شکل انجام می‌دهد و خروجی آن یک اثر قوی است.

کسی نویسنده خوبی است ولی در طراحی ذوق چندانی ندارد. دیگری طراح خوبی است ولی دستش به قلم نمی‌رود. اگر هرکدام جداگانه کار کنند خروجی کارشان خوب نخواهد شد ولی در تشکیلات ضعف‌های همدیگر را می‌پوشانند و بر نقاط قوت و نشاط یکدیگر می‌افزایند.

۷_ کارهای انفرادی با کمترین مشکلات و موانع از بین می‌روند، اما کارهای تشکیلاتی حتی بزرگترین مشکلات هم نمی‌تواند آنها را متوقف کند.

❇️ سخن درباره اهمیت و اولویت کار تشکیلاتی بیش از این موارد است. در کمال تعجب، علت ناکامی بسیاری از افراد در عرصه جهاد تبیین، کار انفرادی است.

معمولا گام‌های اول برداشته نمی‌شود، یا اگر فعالیتی را هم آغاز کنند، ضعیف و کسل‌کننده است.

  • صادقی

🔸 حوزه‌های علمیه باید این قابلیت‌ها را در خودشان فراهم بکنند؛ قابلیت سینه به سینه شدن، مواجه‌شدن با این لشکر بی‌تعداد عظیم دشمنی و دشمن که به سمت ایمان مردم، به سمت اعتقادات مردم، به سمت سلامت نفس مردم، به سمت عفت جوانان سرازیر می‌شود.

 

  • صادقی

📝 محمد حق پرست

🔸 بعضی درخت‌ها بعد از سه چهار سال، شروع به میوه‌دهی می‌کنند اما باغبان شاخه‌های کوچک آنها را بریده و میوه‌هایشان را زود جدا می‌کند چون رشد درخت را عقب می‌اندازد. 

این درخت قرار نیست در چهارسالگی میوه بدهد، بلکه بعد از ده سال باید درختی تنومند شود و آنگاه سی سال میوه پربار بدهد. 

اما اگر هرس به موقع و مراقبت باغبان نباشد، درختی ضعیف رشد می‌کند بدون باردهی مناسب. 

🔹 حکایت میوه‌دهی زودهنگام نهال و هرس باغبان تا زمان تنومندی، همان حکایت احساس مسئولیت زودهنگام برخی طلاب است که در تبلیغ عجله می‌کنند و رشد علمی‌شان متوقف می‌شود. 

معمولا دلگرم به چند نتیجه مختصر می‌شوند بدون اینکه مایه علمی و مهارتی خودشان را ارتقا بخشند. 

🔹 طلبه‌ای که هنوز سواد کافی در آیات و روایات ندارد، مبلغ دین می‌شود و به خیال خودش مایه کافی را دارد. اما این شروع ماجراست. 

اضافه کنید به این احساس مسئولیت، فشارهای اقتصادی به طلبه و درآمد مختصری که از این تبلیغ‌ها گاهی عائدش می‌شود. نتیجه‌‌ اینکه طلبه در نقطه‌ای کم‌عمق متوقف شده و اگر بخواهد رشد کند زحمت مضاعفی خواهد داشت. 

🔹 توقف رشد علمی و سطحی شدن طلاب، آفتی بوده که از قدیم در حوزه وجود داشته و امروز بخاطر وسوسه‌های تبلیغات مجازی و مشکلات معیشتی بدتر شده است.

🔹 طلاب امروز نیاز به مربیانی دارند که راهنمای ایشان برای عبور از تله‌های موفقیت‌های کوچک و جزئی باشند. 

♨️ اگر مدرسان و مسؤولان حوزه بی‌تفاوت باشند، آینده‌ای نه چندان دور، نسلی از طلبه‌های سطحی و بی‌مایه خواهیم داشت که بیشتر #بلاگر_دینی با محتواهای کم‌مقدار خواهند بود تا مبلغ دین؛ و روحانی‌بودنشان، منبع درآمد و شهرت است تا تبلیغ و دغدغه دین داشتن.

  • صادقی

🖋 احمدرضا کمالی

🔸 یکی از مهمترین سؤالاتی که برای سخنرانان دینی و مبلغان دغدغه‌مند انقلابی، امروزه مطرح است این است که: 

❓در تبلیغ، بیان چه مفاهیم و محتواهایی اولویت دارد؟ و مبلغ رسالت دارد تا چه حقایقی را به گوش مخاطبش برساند؟

🔹 اگر محتوای تبلیغی و دغدغه دینی مبلغ در حکومت غیردینی با زمانی که در حکومت اسلامی تنفس می‌کند، یکسان باشد پرواضح است که او هنوز نتوانسته رسالت دینی و انقلابی خود را بشناسد و وظیفه دینی‌اش را درست انجام دهد.

🔹 پاسخ این سؤال مهم وقتی روشن می‌شود که یک طلبه و مبلغ دینی بداند در جامعه اسلامی و در زمان حاکمیت اسلامی چه نقش و جایگاهی دارد. 

🔹 این وظیفه را رهبر معظم انقلاب زمانی که می‌خواستند جایگاه روحانیون و طلاب در پیروزی انقلاب اسلامی و نسبتشان با امام ره را تبیین کنند به کرات و در سخنرانی‌های متعدد اشاره کرده‌اند.

❇️ به عنوان نمونه ایشان در یکی از بیاناتشان می‌فرمایند:

«مردم را چه کسی آورد به خیابان؟ شماها آوردید، طلبه‌ها آوردند. بله، امام، رهبر بود؛ اگر امام نبود بدون شک این اتفاق اصلاً نمی‌افتاد؛ اما ابزار امام چه بود؟ آن وسیله‌ای که فکر امام را، خواسته امام را، آن نیّت امام را تحقّق بخشید، عملیاتی کرد، اجرایی کرد، حوزه علمیه بود، طلاب بودند. ارتباط انقلاب با حوزه قم، این است. اگر طلاب نبودند این حرکت این‌طور گسترش پیدا نمی‌کرد.»

و نیز می‌فرمایند: 

«این جوان‌های طلبه مثل زنبورهای عسل رفتند بر روی گل‌های معرفتی که از بیان امام روییده بود، نشستند تغذیه شدند، بعد راه افتادند به سرتاسر کشور، به مردم عسل دادند، به دشمنان نیش زدند؛ هم عسل، هم نیش؛ نیش و نوش با هم.»

🔹 حال سؤال این است آیا پس از پیروزی انقلاب اسلامی، همین وظیفه کماکان بر عهده طلاب نبود؟ آیا امروزه نیز برعهده مبلغین و سخنرانان دینی این نیست که مانند زنبور عسل، معارف اسلامی و حقایق دینی را از بیانات رهبر معظم انقلاب استخراج کنند و با بیان قابل فهم و متناسب برای مخاطبین مختلف تبیین و ترویج نمایند؟ 

آیا جهاد تبیین غیر از این است که افکار، منویات و مطالبات امام و ولیّ جامعه را میان مردم نشر دهیم و تبیین کنیم؟

✅ قطعا طلاب و روحانیون در زمان حاکمیت اسلامی، باید بازوی امام جامعه باشند. باید حلقه وصل بین امام و امت باشند. 

اما امروزه چه تعداد از سخنرانان پرطرفدار جامعه، رسالت تبلیغی خود را تبیین و ترویج مبانی فکری، بیانات و دستورات امام و رهبر جامعه می‌دانند؟

🔹 بنابراین یکی از مهمترین مؤلفه‌های «تحول حوزه» به این وظیفه خطیر برمی‌گردد و این امید در نسل جدید مبلغین به چشم می‌خورد که قوی‌تر از نسل‌های گذشته در جهت جهاد تبیین قدم بردارند و عملا خود را «بازوی تبیینی امام امت» قلمداد کنند و در این راه مجاهدت کرده و از هیچ کوششی دریغ نکنند.

  • صادقی

📝 تلاش برای تحصیل حداکثر منافع

🔸 [فضای مجازی] یک عرصه‌ای است که دارای منافع بی‌شمار و مضرات بی‌شمار است؛ عرصه فضای مجازی اینجوری است. 

می‌توان از آن حداکثر منافع را [کسب کرد]؛ همان کاری که آن دشمن می‌کند، شما [هم] می‌توانید بکنید در جهت عکس.

❇️ مفاهیم اسلامی و معارف اسلامی را پخش کنید بدون هیچ مانع و رادعی؛ که بعضی از این مردمان مؤمن ، جوانهای مؤمن از معمم و غیرمعمم، روحانی و غیرروحانی -بعضی غیرروحانیون در این زمینه فعال‌تر هم هستند- کارهای بسیار خوبی را انجام می‌دهند.

  • صادقی

🖋 محمد حق پرست

🔸 تابحال به این فکر کردید چرا با وجود این همه مغازه خوراکی، میوه، نانوایی، باز هم به آنها اضافه می‌شود و کسی نمی‌گوید دیگر اشباع شده و ما دیر آمدیم؟

🔹 جواب مشخص است. در چرخه اقتصاد، برخی از مغازه‌ها تعطیل می‌شوند و برخی دیگر جای آنها می‌نشینند.

🔹 علت رونق و تعطیلی مغازه سه چیز است: مشتری مداری، رقابت قیمت در بازار و کیفیت جنس. (به اصطلاح جنس خوب با قیمت خوب) هیچوقت این بازارها اشباع نمی شوند و مغازه ها مزاحم همدیگر نیستند، چون هرکسی مشتری خودش را دارد. هر مغازه ای حتی کوچک و در کوچه پس کوچه ها، اگر شروط را داشته باشد، بالاخره مشتری خواهد داشت. 

🔹 تولید محتوا و تبلیغ در فضای مجازی و غیرمجازی هم چنین حکایتی دارد. هیچ‌وقت فکر نکنید با وجود منبری‌های معروف، فضا برای دیگران وجود ندارد. یا کانالهای موجود در فضای مجازی برای مخاطبان کافی هستند. 

نخیر، هر مخاطبی ذائقه و سلیقه‌ای دارد. هر تولیدکننده محتوایی هم بیان و قلم و سبک خودش را دارد.

اگر در تولید محتوا به روز باشید، و مخاطب‌مداری هم بکنید، قطعا محتوای شما خواهان و مخاطب خواهد داشت. اگر اصرار به آموزش دیدن و تخصص‌محوری داریم، دلیلش شرط رقابت و در اوج‌ماندن است. 

🔹 بگذریم از اینکه محتوای خوب در مجازی و غیرمجازی هنوز به حد مطلوب نرسیده که به اشباع‌شدن فکر کنیم. محتوای دینی در مجازستان مثل گوهر نایاب است و هنوز در ابتدای راه هستیم. حتی اگر اشباع هم شود، تازه حکایت مبلغان، حکایت مغازه‌داری است که مخاطب خودش را حتما خواهد داشت. 

🔹 زمانی که علامه طباطبائی قصد نگارش المیزان را داشت، عده‌ای به ایشان می‌گویند هرچه لازم بوده در تفسیرهای گذشته آمده و نیازی به تفسیر جدید نیست. 

اما علامه قانع نمی‌شود و نگارش را شروع می‌کند. همین حکایت برای تفسیر نمونه هم بوده که آیت الله مکارم را از نگارش منع می‌کنند به بهانه اینکه المیزان هست. اما ایشان نمونه را می‌نویسند. 

همیشه این حکایت باقی است که یا شیطان یا دیگران انسان را از تولید محتوا دلسرد یا منع کنند، اما آن کسی که حرفی برای گفتن دارد، اراده‌اش از بین نمی‌رود. 

  • صادقی

🖋 هادی چیت ساز

🔸 حکایت تبلیغ در فضای مجازی شباهت‌های زیادی با تبلیغ در دنیای واقعی دارد؛ بلکه از جهاتی سخت‌تر هم هست.

🔹 اولا فعالیت نامنظم و بی‌برنامه فایده‌ای ندارد. فضای مجازی همیشه در دسترس است، پس صاحب رسانه هم باید فعال باشد مثل امام جماعت فعال؛ البته با مدیریت زمان. اگر قصد ورود جدی به این عرصه ندارید، وقت خودتان را با کارهای گاهانه تلف نکنید. 

🔹 ثانیا فضای مجازی دنیای تولید محتواست. کسی در این عرصه دوام می‌آورد که آموزش ببیند، همیشه به‌روز باشد و مهارت‌های لازم را یاد بگیرد. 

به اصطلاح، «تولید کننده محتوا» باید همیشه در اوج بماند که نیاز به وقت و برنامه خوبی دارد.

🔹 ثالثا رسانه‌ای موفق است که برنامه‌های کوتاه مدت و بلندمدت داشته باشد. 

جهاد تبیین حاصل برنامه‌های از قبل تعیین‌شده است نه صرفا روزمرگی رسانه‌ای داشتن. 

روزمرگی تا حدودی نیاز است، اما اکتفاء به آن رشدی برای مخاطبان نمی‌آورد و چه بسا بعد از مدتی مخاطب را دلسرد کند. 

🔹 رابعا مثل امام جماعت موفق که با مردم تعامل می‌کند، مجازستان هم نیاز به تعامل با مخاطب دارد البته از جنس خودش. تعامل با مخاطب نیز برنامه و ایده می‌خواهد.

🗂 

  • صادقی

📝 وظیفه روحانیت، مانع گمراهی جوانان شدن

🔸 امروز هم فضای مجازی یک دریای بی‌پایانی است که از همه طرفش می‌شود حرکت کرد...

هر یک نفری که بتواند با رایانه کار کند یک رسانه است.

می‌نشینند پخش می‌کنند شبهات را، حرفها را، جوانهای مؤمن را، جوانهای سالم را گمراه می‌کنند؛ اینها را باید شناخت. 

♨️ چه کسی بایستی بیاید وسط میدان و سینه سپر کند و مانع شود از گمراهی جوانان؟... به عهده چه کسی است این کار؟ جامعه علمی و مذهبی؛ یعنی #روحانیت. اولین وظیفه‌اش این است؛ مهم‌ترین وظیفه‌اش این است.

  • صادقی

📝 واکاوی ورود طلاب مبتدی به فضای مجازی 

🖋 هادی چیت ساز

🔻 آیا طلاب مبتدی هم باید وارد تبلیغ در فضای مجازی شوند؟ این سؤال مختص فضای مجازی نیست بلکه با نگاه عام‌تر باید پرسید طلاب از چه زمانی پا به عرصه تبلیغ بگذارند؟

✅ جواب واضح است؛ طلبه وقتی باید وارد فضای تبلیغ شود که «از لحاظ اطلاعات عمومی طلبگی و غیرطلبگی، مهارتهای لازم فردی، تخصص در یک یا چند رشته حوزوی و پختگی لازم اجتماعی» به حد مطلوب رسیده باشد. 

در غیر این صورت تبلیغ اثر عکس خواهد داشت. پس طلبه ابتدا باید سخت بکوشد تا شرایط لازم تبلیغی را فراهم کند. 

🔹 شاید بگویید بالأخره از جایی باید شروع کرد. یا طلبه مبتدی قرار نیست برای اساتید دانشگاه و نخبگان تبلیغ کند، بلکه ارتباط با نوجوانان مفید است و کم کم در این فضا رشد می‌کند. 

🔹 این مطلب درباره تبلیغ در غیر مجازستان درست و بلکه لازم است. طلبه از ابتدای دوران طلبگی آنچه از مطالب اعتقادی و فقهی می‌آموزد، باید به دیگران منتقل کند. اما تبلیغ در فضای مجازی توصیه نمی‌شود. 

🔹 چراکه تبلیغ در حلقه‌های صالحین یا هیئت محله مخاطب محدود و خاصی دارد که مبلغ فقط برای مخاطب خاص مطلب آماده می‌کند. اگر مطلبی را ندانست یا اشتباه گفت، نهایتا جواب مسئله را به بعد موکول می‌کند تا تحقیق بیشتری انجام دهد. 

اما فضای مجازی اینطور نیست. فضای مجازی، رسانه‌ای است که همه می‌توانند مطلب را ببیند و قضاوت کنند. فرصت بزرگ این فضا انتشار بدون محدودیت در مخاطب، زمان و مکان است؛ لکن همین فرصت برای طلبه‌ای که تخصص ندارد، تهدید بسیار بزرگ اولا برای خود مبلغ، و ثانیا تهدید برای کل حوزه و روحانیت است چون کسی عَلَم تبلیغ را برداشته که هنوز آمادگی لازم را نداشته و از سویی قضاوت مردم را به دنبال دارد که اعتبار همه روحانیت را پای یک نفر بنویسند. 

به ویژه اینکه روحانیت زیر ذره‌بین است و عده‌ای دنبال اشکالات این صنف هستند تا از کاه، کوه بسازند.

🔹 افزون بر این، مجازستان فضای رقابتی است و کسانی می‌توانند رقابت کنند که قوی باشند وگرنه خودبه خود حذف خواهند شد. در مجازستان باید در اوج شروع کرد و سخت‌تر آنکه در اوج ماند.

طلبه مبتدی با تولید محتوای ضعیف، کم کم سرخورده و خسته می‌شود. 

🔹 طلبه مبتدی در مجازستان مثل میوه نارس است؛ خودش نشاط و طراوت دارد، اما برای مخاطب دلزدگی می‌آورد. بدتر اینکه برخی تلخی یک میوه نارس را به پای کل سبد روحانیت می‌نویسند. 

تبلیغ نیاز به بلوغ لازم دارد وگرنه به مبلغ و مردم آسیب می‌زند. در یک کلمه، اگر طلبه‌ای خودش را زودتر از وقت مناسب بهره‌برداری کند، در حق خودش و حوزه جفا کرده است. 

🔹 نمی‌گویم تا زمان اجتهاد و ملاشدن صبر کنید، می‌گویم فاصله لوازم ورود به تبلیغ و تبیین مجازی با لوازم تبلیغ غیر مجازی زیاد است و تا حداقل‌های لازم را کسب نکرده‌اید، عجله نکنید و وارد نشوید. 

مجاهدی که آموزشهای لازم را ندیده، با تمام نیتهای خوبش، اگر به خط مقدم برود در اولین فرصت تلف خواهد شد. مدیران و اساتید مدارس نیز وظیفه سنگینی در این موضوع دارند که شور طلاب را کنترل کنند تا وقت مناسبش برسد. 

📌 پ.ن: 

ملاک مبتدی یا غیرمبتدی بودن، شماره پایه و سطح نیست، بلکه داشتن شرایطی است که در جای خود باید مفصل بحث شوند.

  • صادقی