مناهج

مناهج
نگرش ها و دغدغه های حوزه و روحانیت

طبقه بندی موضوعی

۷ مطلب با موضوع «شورای عالی» ثبت شده است

🔸 اعضای شورای عالی مورخ ۶ شهریور ماه، آیت الله سید هاشم حسینی بوشهری را به عنوان دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه، آیت الله جواد مروی به عنوان دبیر دوم این شورا و آیت الله علیرضا اعرافی به عنوان مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور، را به مدت دو سال دیگر انتخاب کردند.

‼️ در این جلسه همچنین حجت الاسلام و المسلمین حسین رحیمیان به عنوان مسئول دبیرخانه شورای عالی حوزه‌های علمیه، به مدت دو سال دیگر انتخاب شد.

🔹 شایان ذکر است آیت الله سید هاشم حسینی بوشهری از سال ۹۷ عهده‌دار دبیری شورای عالی حوزه‌های علمیه می‌باشد و آیت الله اعرافی نیز از سال ۹۵ مدیریت حوزه‌های علمیه سراسر کشور را برعهده دارد.

📌 به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شورای عالی حوزه‌های علمیه، بنا به تصریح ماده ۹ آیین نامه داخلی آن شورا، دبیر اول و دوم این نهاد عالی حوزوی هر دو سال یک بار، به واسطه رأی مستقیم اعضای شورای هفت نفره آن، انتخاب می‌شوند. همچنین به تصریح ماده ۲۵ آیین نامه مذکور، مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور نیز، برای بازه زمانی دو ساله، توسط اعضای این شورا انتخاب می‌شود.

  • صادقی

رستم نژاد، معاون آموزش حوزه های علمیه

رستم نژاد

حوزه/ حجت الاسلام والمسلمین رستم‌نژاد گفت: طرح اصلاح «برنامه آموزشی و درسی سطوح عالی حوزه‌های علمیه»، تاکنون ده ها و صدها جلسه کارشناسی را در چارچوب رهنمودهای مراجع عظام تقلید و رهبر معظم انقلاب دام عزه و استفاده از آراء و نظرات کارشناسان، اساتید و فضلا، به خود اختصاص داده است.

حجت الاسلام والمسلمین مهدی رستم نژاد در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، به طرح اصلاح «برنامه آموزشی و درسی سطوح عالی حوزه‌های علمیه»، اشاره کرد و گفت: این طرح  از سال ۹۴ با نگاه اصلاحی و رفع مشکلات آموزشی، و با ابتناء بر حفظ اصالت های حوزه و تحفظ بر سنت های اصیل آن، مورد عنایت خاص اعضای محترم شورای عالی و مدیریت حوزه های علمیه قرار گرفت و از آن تاریخ تاکنون ده ها و صدها جلسه کارشناسی را در چارچوب رهنمودهای مراجع عظام تقلید و رهبر معظم انقلاب و استفاده از آراء و نظرات کارشناسان، اساتید و فضلاء، به خود اختصاص داده است.

وی افزود: در این طرح محورهایی از جمله مقاطع آموزشی و طول سنوات تحصیلی هر مقطع؛ تقویم تحصیلی و ساعات درسی در هر روز؛ عناوین درسی و محدوده های درسی هر منبع؛ منابع جدید و بدیل برای منابع موجود، مورد اهتمام قرار گرفت و متناسب با هر محور، وضعیت موجود به صورت دقیق بررسی و ارزیابی شده است و سپس با حفظ اصول و ملاکات کلی تعیین شده از سوی شورای عالی، پیشنهاداتی ارائه شد.

معاون آموزش حوزه های علمیه ادامه داد: در این طرح تعداد زیادی از اساتید و مدیران در قالب کارگروه ها و کمیته های تخصصی مشغول به فعالیت بودند و در نهایت در یک بسته تفصیلی، اصلاحیه «برنامه آموزشی و درسی سطوح عالی حوزه‌های علمیه» به شورای عالی پیشنهاد شد. البته در ادامه همین مسیر، طرحی جامع با عنوان «نظام جامع آموزشی حوزه های علمیه» در حال تدوین و نگارش است که متعاقباً در این خصوص اطلاع رسانی خواهد شد. این اصلاحیه نیز خودش بخش مهمی از آن طرح کلان است.

وی بیان داشت: بر همین اساس شورای عالی حوزه های علمیه نیز در طی چندین جلسه، این طرح را بررسی و در قالب مصوباتی، جهت اجرا به مرکز مدیریت حوزه های علمیه ابلاغ نموده است؛

در ادامه ابتداء به مشکلات برنامه موجود اشاره شده، سپس به بخش هایی از ویژگی ها، اهداف و امتیازات و اصول حاکمی که در این طرح مدنظر بوده است، اشاره می شود:

 حجت الاسلام والمسلمین رستم نژاد به برخی مشکلات برنامه موجود اشاره کرد و گفت: ناهمگونی و تفاوت در برنامه درسی سطوح عالی در قم و شهرستان ها وجود داشت. برای مثال ارائه درس اصول فقه سطح دو با منبع واحد (کتاب رسائل) در قم در ۱۰ عنوان و ارائه همین درس با همین منبع در شهرستانها در ۶عنوان از جمله این هاست. درس اصول فقه سطح سه با منبع واحد (کتاب کفایه الاصول) در قم در ۸  عنوان درسی و همین درس با همین منبع در شهرستانها در ۶ عنوان ارائه می‌شود و درس فقه سطح دو و سه با منبع واحد (کتاب مکاسب) در قم در ۱۴ عنوان درسی و همین درس با همین منبع در شهرستانها در ۱۲ عنوان ارائه می‌شود. اینها بخشی از این ناهماهنگی و تفاوت ها است.

وی به ناهمگونی و تفاوت ایام تحصیلی در قم و شهرستان ها اشاره کرد و افزود: سال تحصیلی در  قم حدوداً ۱۲۰ روز درسی، با تقریبا روزی ۵ ساعت درس،  برنامه ریزی می شود؛ در حالیکه سال تحصیلی در شهرستان ها غالبا بیش از ۱۶۰ روز درسی با روزی ۴ ساعت درس، برنامه ریزی می‌شود.

یکی از مهمترین نتایج ساختار و برنامه درسی فعلی، نخواندن قسمت های مهمی از منابع درسی بود. هم به لحاظ زمانی این کار ممکن نبود و هم تعداد زیاد دروس باعث شده بود، کیفیت ارائه دروس هم به شکل محسوسی پایین باشد.

معاون آموزش حوزه های علمیه  نامتوازن بودن سنوات تحصیلی سطوح عالی در کل کشور را مورد توجه قرار داد و بیان کرد: سنوات تحصیلی در سطوح عالی در کل کشور تا یکی دو سال پیش، بدین صورت بود که سطح دو در ۳ سال ، در پایه های ۷ الی ۹ و سطح سه تنها در یک سال (پایه دهم) برنامه ریزی شده بود. البته این مسئله در قالب مصوبه ۱۴۵۳ شورای عالی، مرتفع گردید و مقرر شده است که سطح دو در دو سال (پایه های ۷ و ۸) و سطح سه نیز در دو سال (پایه های ۹ و ۱۰) طراحی و اجرا شود و بیش از یک سال است که این مصوبه اجرایی شده است.

وی به حاشیه درآمدن دروس غیرفقهی و اصولی اشاره کرد و گفت: به دلیل پر شدن تمام ساعات آموزشی روزانه با دروس فقه و أصول (روزی حدوداً ۵-۴ ساعت) دیگر جائی برای ارائه سایر دروس، مانند: علوم عقلی، کلام، تفسیر و ... نیست و غالباً طلاب به همین جهت، از شرکت در سایر دروس خودداری می کنند. با اینکه این دروس ، از مهمترین دروس است که طلاب در این زمان بخصوص، به عنوان پشتوانه های علمی بدان نیاز داشته و دارند.

 

 حجت الاسلام والمسلمین رستم نژاد اظهار داشت: مشکل دیگر آنکه طلاب سایر رشته ها، علاوه بر دروس تخصصی خودشان، ملزم هستند مانند عموم طلاب، همه دروس حوزوی عمومی را نیز بگذرانند ، ایشان عملاً بارهای مضاعفی را به دوش می کشند و در نتیجه نه در دروس عمومی و نه در دروس تخصصی به آن سطحی از موفقیت که توقع می رفت معمولا نائل نمی شوند.

وی تحفظ بر دوره ده ساله تحصیل و مقاطع آن؛ اهتمام ویژه نسبت به تأمین حدنصاب علمیت حوزه به ویژه در عرصه های فقه و اصول؛ توجه به تنوع رویکردها، گرایش ها، نیازها، توانائی ها و استعدادهای تحصیلی و آموزشی در دروس فقهی و اصولی و سایر رشته ها؛ ایجاد فرصت برای بازگشت به سنت های اصیل آموزشی حوزه با متناسب سازی ساعات اختصاص یافته در هر روز، جهت عمیق خوانی، پیش مطالعه، مطالعه، مباحثه و تقریر نویسی؛ حفظ داشته های اصیل سنّتی همراه با ایجاد پیوند آن با متون جدید آموزشی؛ ایجاد بستر مناسب برای آشنایی طلاب با آراء متأخر از مرحوم شیخ (ره) و مرحوم آخوند (ره) در اصول؛ قابلیت ارتقاء و تکمیل طرح را از دیگر مزایا، ویژگی ها و ملاحظات و نتائج مورد انتظار طرح دانست و یادآور شد: این طرح  مطابق مصوبه شورای عالی پس از یک دوره اجرا در حوزه های کشور ، باز خوردگیری شده، نقاط قابل ترمیم و تکمیل آن نیز ، جهت تصمیم گیری نهایی  به شورای عالی تقدیم می گردد.

ایشان برنامه جدید سطوح عالی را نیز به صورت تفصیلی تشریح کردند:

·        طلاب به دو گروه کلی «طلاب شاغل در رشته های فقهی و اصولی» که شامل طلاب آزاد قم، طلاب مراکز فقهی و مدارس عالی حوزوی خواهند بود و گروه دوم «طلاب شاغل به تحصیل در رشته های غیرفقهی» هستند که مشخصاً طلاب رشته های تخصصی مانند تفسیر و کلام و حقوق و تبلیغ و ... خواهند بود.

برای گروه طلاب رشته های فقهی در سطح دو، مجموعاً ۶ درس فقه و ۶ درس اصول دیده شده است و از این حیث تغییری در برنامه درسی ایجاد نشده است. کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه آنها در نظر گرفته شده است و برای دروس اصول نیز علاوه بر کتاب رسائل مرحوم شیخ اعظم رحمه الله علیه، کتاب الفائق نیز ارائه خواهد شد که چگونگی چینش دروس در جداول درسی آن آمده است. البته بخشهایی از کتاب های رسائل و الفائق بدیل خواهند بود.

برای همین گروه از طلاب در سطح سه نیز مجموعاً ۶ درس فقه و ۶ درس اصول دیده شده است باز هم تغییری در تعداد دروس داده نشده است. البته در این مقطع علاوه بر کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه، کتاب های دیگری مانند «الشخص الاعتباری» که توسط دفتر فقه معاصر حوزه تدوین شده است، «اساس الحکومه» و «ولایة الامر» آیت الله سید کاظم حائری و «بحوث فقهیه» مرحوم آیت الله شیخ حسین حلّی رحمه الله آنها در نظر گرفته شده است. این کتاب ها نیز به صورت بدیل خواهد بود.

در دروس اصول فقه این مقطع نیز علاوه بر کتاب «کفایة الاصول»، حلقه ثالثه از مجموعه «دروس فی علم الأصول» شهید صدر رحمه الله علیه به عنوان بدیل ارائه می شود.

 

·        گروه دوم طلاب، یعنی طلاب رشته های غیرفقهی در سطح دو، مجموعاً ۴ درس فقه و ۴ درس اصول دیده شده است. کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه آنها در نظر گرفته شده است و برای دروس اصول نیز علاوه بر کتاب رسائل مرحوم شیخ اعظم رحمه الله علیه، کتاب الفائق نیز ارائه خواهد شد که عرض بخش هایی از آنها بدیل هم می باشد. چگونگی چینش دروس در جداول درسی آن آمده است.

برای همین گروه از طلاب در سطح سه نیز مجموعاً ۴ درس فقه و ۵ درس اصول دیده شده است. البته در این مقطع علاوه بر کتاب مکاسب شیخ انصاری برای دروس فقه، کتاب های دیگری مانند «الشخص الاعتباری» که توسط دفتر فقه معاصر حوزه تدوین شده است، «اساس الحکومه» و «ولایة الامر» آیت الله سید کاظم حائری و «بحوث فقهیه» مرحوم آیت الله شیخ حسین حلّی رحمه الله آنها در نظر گرفته شده است. بدیل بودن این منابع نیز مانند گروه طلاب رشته های تخصصی است.

در دروس اصول فقه این مقطع نیز علاوه بر کتاب «کفایة الاصول»، حلقه ثالثه از مجموعه «دروس فی علم الأصول» شهید صدر رحمه الله علیه به عنوان بدیل ارائه می شود.

جدول تفصیلی مربوط به برنامه درسی جدید سطوح عالی حوزه های علمیه، به همراه منابع آن به پیوست همین خبر ارائه شده است.

همچنین مباحثی از کتاب های رسائل و مکاسب که در امتحانات نمی آید (محدوده های مطالعاتی کتاب های رسائل و مکاسب) نیز، در پیوست دیگری در همین خبر آمده است.

پیوست شماره ۱ - جدول دروس سطوح عالی همراه با محدوده و ساعات درسی آن

پیوست شماره ۲ -  محدوده های مطالعاتی از کتاب های رسائل و مکاسب

  • علی مهدوی

📝 مشکل معیشت باعث فاصله گرفتن افراد مستعد از مجموعه‌های علمی می‌شود

👤 آیت‌الله‌العظمی شبیری:

🔹 یکی از موضوعاتی که مانع استفاده جامعه از وجود #نخبگان علمی می‌شود مشکل اقتصادی و معیشتی است.

مشکل #معیشت باعث فاصله گرفتن افراد مستعد از مجموعه‌های علمی می‌شود. 

♨️ چقدر باید این حوزه تلاش کند تا بتواند استعدادی را جذب کند؟ اما وقتی که نتواند این استعداد را حفظ کند خسارت بزرگی است.

❇️ یکی از موضوعات مهمی که در حوزه علمیه باید مورد توجه قرار گیرد #درس_اخلاق است. 

افراد صاحب قدرت و منصب به موعظه نیاز بیشتری دارند. 

🔹 موقعی که مرجعیت میرزای شیرازی عظمت پیدا کرد و تقریباً منحصر به فرد شد، در جلسه‌ای که سلام و صلوات خیلی زیاد بود، بعد از رفتن افراد، آخوند ملا فتحعلی سلطان آبادی [که اهل کرامت و معنویت بود] می‏ آمد و میرزا را موعظه می‌کرد تا سمّ دنیوی این سلام و صلواتها گرفته شود. 

🔻 در هرکجا سلام و صلوات در اطراف انسان زیاد شود، انسان در معرض خطر بیشتری قرار می گیرد.

🔹 درس‌های اخلاق حوزه باید محل بیان آموزه‌های اهل بیت علیهم‌السلام باشد. این آموزه‌ها مطابق با فطرت انسانی است و لذا نسبت به آن پذیرش وجود دارد. اگر درسهای اخلاق بر این اساس بیان شود، تأثیر خود را خواهد داشت.

hawzahnews.com/xbGyC

  • صادقی

📝 رکن حوزه فقط فقه و اصول است

👤 آیت الله جوادی آملی

🔸 ضرورت حضور قرآن در جامعه از راه حوزه باید باشد. حوزه هم علوم فراوانی دارد منتها آنها #جنبی هستند؛ 

ولی رکن اساسی [حوزه] فقه و اصول است. علوم اصلی و عنصر اصلی و رگ حیات حوزه همان فقه و اصول است. 

🔻 اجتهاد در اصول بدون قرآن

اصول از اول تا آخر هیچ ارتباطی با قرآن ندارد. ممکن است کسی در تمام مدت عمر اصلاً قرآن را ندیده باشد و در اصول مجتهد باشد. شما این جلد اول کفایه را ده بار تدریس بفرمایید، یک آیه ندارد که مثلاً مطلبی باشد که فنی به آیه تمسک بکند!  

اما جلد دوم کفایه دو تا آیه است، همه، بدون استثنا -همه محققین- میگویند که این را ما «تشحیذاً للأذهان» میآوریم وگرنه دلیل حجیت خبر واحد، نه آیه «نبأ» است نه آیه «نفر» این همه هشت میلیارد [جمعیت زمین] که به خبر واحد عمل میکنند که آیه «نبأ» ندارند آیه «نفر» ندارند، این بنای عقلاء است و موثّقی خبری آورد به آن عمل میکنند، ما هم همین هستیم، انبیاء هم همینطور بودند، اولیاء هم همینطور بودند، ائمه هم همین روش را داشتند، من که یادم نیست یک محقق اصولی به آیه «نبأ» یا «نفر» تمسک بکند هر کس نقل کرد برای اشکال و «تشحیذاً للأذهان» است.

پس جلد اول و جلد دوم کفایه را دهها بار شما تدریس بکنید یک آیه در آن نیست که علم اصول به آیه تکیه کند، هیچ! این یک عنصر اصلی حوزه است. 

⚠️ در فقه آیات هست اما...

فقه چرا، آیات هست، اما اگر هم آیات در یک مسئله‌ای باشد یا مطلق است یا عام، مخصصاتش مقیداتش به وسیله روایات بیان شده است، مثلاً شما اول تا آخر فقه را که تدریس کردید و می‌کنید، ببینید کجا فقط به یک آیه تمسک کرده باشد! اگر هم باشد گاهی برای تأیید است، چون اگر باشد به نحو اطلاق است یا به نحو عموم است که همان اطلاق و عموم به اضافه مقیدات و مخصصات در روایات ما فراوان است.

♨️ حوزه هیچ کاری با قرآن ندارد!

بنابراین حوزه یعنی حوزه! هیچ یعنی هیچ! کاری با قرآن ندارد و اگر قرآن را ما در بالای سر نگذاریم و به حوزه نیاوریم و در زیر چتر قرآن نباشیم، آن هدف والایی که قرآن دارد حاصل نمیشود. 

این [قرآن] نیامد بگوید که ما فقط آمدیم زندگی را به شما یاد بدهیم که بعد بیایید بهشت! اینها سرجایش محفوظ است اینها را گفته است، گفته ما آمدیم شما را زنده بکنیم، این زندگی چیست؟ ﴿یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اسْتَجِیبُوا لِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ﴾ این چه حیاتی است؟ به مردم زنده خطاب میکند، به متمدّنان آن روز هم خطاب میکند.

پس معلوم میشود که زندگی دیگری است، حیات دیگری است، یک نحو زندگی است یک نحو جامعه زنده است، یک نحو اقتصاد زنده است، یک نحو ملت زنده است، یک نحو امت زنده است که قرآن دوست دارد.  

✅ بنابراین الا و لابد حوزه باید در خدمت قرآن باشد: یا تفسیر ترتیبی، یا تفسیر موضوعی، یا «علوم القرآن» یا امثال ذلک که بالاخره مشخص بشود این برای ما آمده است.

📗 مباحث علوم القرآن جلسه اول

📅 ۱۱ اسفند ۱۴۰۰

📌 مناهج:

آیا وقت آن نرسیده که در کنار فقه و اصول، رکن دیگری به علوم اصلی حوزه‌های علمیه افزوده گردد؟

امیدواریم شورای عالی برای این مهم تدبیری بیندیشند.

  • صادقی

👤 آیت الله آشتیانی عضو جامعه مدرسین

🔸 آیت الله آشتیانی با اشاره به نقش مسجد در اسلام خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم حرکت نورانی در جامعه ایجاد کنیم باید تنها به مساجد تکیه کنیم. وی با اشاره به اینکه انقلاب اسلامی نیز از مساجد آغاز شد، تصریح کرد: مقام معظم رهبری، شهید سعیدی، شهید صدوقی، شهید مدنی و ... نمونه‌های شاخص امام جماعت‌هایی هستند که در زمان انقلاب سینه خود را سپر کرده و به مقابله با طاغوت پرداختند.

🔺 وی با بیان اینکه اگر بخواهیم روحیه انقلابی را زنده نگه‌داریم باید پتانسیل مساجد را بالا ببریم، یادآور شد: حضور افراد خالص و پاک که تنها به دنبال جلب رضای خداوند هستند در مساجد می‌تواند در این مسیر بسیار موثر باشد. 

🔺 معاون جامعه و مردم جامعه مدرسین حوزه علمیه قم گفت: باتوجه به افزایش سطح سواد عمومی، حوزه علمیه باید در عصر حاضر به پرورش امام جماعت متخصص اهتمام ورزد.

🌐 روابط عمومی جامعه مدرسین

📌 مناهج:

اینکه رهبری و مراجع معظم کرارا از شورای عالی خواسته‌اند به استعدادهای مختلف و نیازهای متنوع جامعه و مردم توجه شود، مطالبه‌ای است بر زمین مانده...

بسیاری از اساتید حوزه نیز مطالبه‌گر این مهم هستند.

عدم تفکیک طلاب از نظر استعداد و توانایی و همچنین عدم برنامه‌ریزی برای رشد و تحصیل و بکارگیری آنها یکی از بزرگترین علل ناامیدی و سرخوردگی طلاب است.

ولی مشخص نیست شورای عالی چه زمانی برای این مهم چاره‌اندیشی خواهد نمود!

امیدواریم بزرگان هرچه زودتر تدبیری کنند..

  • صادقی

📝 لزوم تعیین محتوای آموزشی بر اساس استعداد طلاب

🖋 علی مهدوی


🔸 یکی از مهمترین نکاتی که در سلسله دیدارهای اخیر شورای عالی با مراجع معظم، به اعضای شورا توصیه شده است، لزوم برنامه‌ریزی آموزشی برای طلاب، مطابق استعدادشان است.
بدیهی است وقتی در بهترین حالت، فقط ده درصد از موجودی حوزه های علمیه، توان و استعداد و علاقه‌ی نیل به اجتهاد را دارد، عقل حکم می‌کند، نباید با یک برنامه آموزشی واحد حوزه را اداره کرد.

  • صادقی

آیت الله العظمی سبحانی در دیدار اعضای شورای عالی حوزه:

شناسایی استعداد از وظایف مدیران حوزه است /مدیریت حوزه نمی‌تواند سنتی محض باشد

دیدار اعضای شورای عالی حوزه با آیت الله العظمی سبحانی

حوزه/ حضرت آیت الله سبحانی گفتند:مدیریت حوزه نمی‌تواند سنتی محض باشد؛ از آن طرف هم نمی‌تواند بی توجه به اصالت‌ها باشد؛ بلکه باید تلفیقی از مدیریت سنتی و جدید را در حوزه پیاده کرد؛ داشتن نیروی زیاد با مدیریت‌های امروزی همخوانی ندارد و باید علاجی برای این مسئله داشت.

به گزارش خبرگزاری حوزه، حضرت آیت الله سبحانی صبح امروز در دیدار اعضای شورای عالی حوزه‌های علمیه که در مؤسسه امام صادق علیه السلام قم برگزار شد، اظهار داشتند: مدیریت در حوزه کار بسیار مهم و سنگینی است و از دور دست به آتش بردن کافی نیست؛ بلکه باید در متن جریان فعالیت‌ها قرار گرفت تا متوجه سنگینی آن شد.

ایشان ابراز داشتند: مدیریت در حوزه کار بسیار مشکلی است و نباید اینگونه بیان شود که کار آسانی در حال انجام است؛ البته مدیران هم باید تذکرات و پیشنهادات را گوش کرده و عملیاتی نمایند.

معظم‌له در ادامه به بیان پیشنهاداتی پرداختند و خاطرنشان ساختند: طلبه امروز، طلبه پنجاه سال و صد سال قبل نیست؛ طلاب در گذشته از صرف میر شروع کرده تا به درس خارج می‌رسیدند و تفاوتی میان آنان نبود؛ اما امروز با کثرت بالای طلاب، باید برای آنان برنامه‌ریزی متفاوتی داشت؛ چراکه استعدادها و ظرفیت‌ها متفاوت است و نمی‌توان برای همه این افراد، نسخه واحدی پیچید.

این مرجع تقلید بیان داشتند: شناسایی استعداد از وظایف مدیران حوزه است تا متناسب با استعدادها و ظرفیت‌ها، برنامه‌ریزی نمایند؛ طلبه‌ای که استعداد بالایی ندارد، نباید بدون مصرف بماند؛ بلکه حوزه باید متناسب با آن شخص هم برنامه داشته باشد تا بتواند از او استفاده نماید.

حضرت آیت الله سبحانی، اظهار داشتند: استعداد شناسی از ضروریات امروز حوزه است و باید از طلاب و فضلا متناسب با ظرفیت آنان استفاده کرد و بهره برد.
در ادامه افزودند: مطابق با آمارهایی که می‌دهند، در حال حاضر، تعداد زیادی از مراکز دانشگاهی و نهاد علمی و … در قم وجود دارد که غالباً از حوزه تغذیه می‌کنند و با این وضعیت، استعدادی برای حوزه نمی‌ماند؛ البته فعالیت این مراکز مقدس است؛ ولی باید مستمع خود را از نهادهای غیر حوزوی بگیرند؛ نه اینکه حوزه را تخلیه کنند.

معظم‌له، خاطرنشان ساختند: مدیریت حوزه نمی‌تواند سنتی محض باشد؛ از آن طرف هم نمی‌تواند بی توجه به اصالت‌ها باشد؛ بلکه باید تلفیقی از مدیریت سنتی و جدید را در حوزه پیاده کرد؛ داشتن نیروی زیاد با مدیریت‌های امروزی همخوانی ندارد و باید علاجی برای این مسئله داشت.

این استاد برجسته حوزه تصریح کردند: تربیت مبلغ از دیگر ضروریات حوزه است که باید برنامه‌ریزی بهتری برای این مسئله داشت؛ البته باید مبلغینی را تربیت کرد که بلیغ بوده و جامعه شناس باشند.

ایشان اظهار داشتند: احیای موقوفات هم از دیگر موضوعاتی است که شورای عالی حوزه باید تلاش بیشتری برای این مسئله داشته باشد تا از مشکلاتی که با آن دست و پنجه نرم می‌کنیم، بکاهیم؛ البته در کنار این مسئله، باید روح قناعت در طلاب تقویت شود.

  • علی مهدوی