- دعا روح عبودیت را زنده میکند که هدف از بعثت انبیاست
- ولو به زبان فارسی دعا کنید
- دعا و ذکر معنا دهنده حیات انسان است
- دعا سلاح مومن است
- دعا كليد همهى خزائن الهى
- هرچه کار بزرگتر دعا و توسل بیشتر
- خود فرصت دعا يك نعمت است
- خدا در آیه اجابت دعا مدام از «خود» گفته است!
- نداشتن حال دعا علامت بدی است ولی قابل رفع است
- دعا خودش یکی از وسایل مهم است
آثار مهم دعا در بیان رهبر انقلاب
این بخش برگرفته از کتاب «دعا از منظر رهبر انقلاب» است که بیانات ایشان در اهمیت انس با دعا مورد جمعآوری شده است. این کتاب به همت مرکز حفظ ونشر آثار رهبری جمع آوری شده است. امید است این نکات بسیار مهم که متن بیانات رهبر انقلاب است سبب شود ما بیش از پیش به دعا اهمیت دهیم:
دعا روح عبودیت را زنده میکند که هدف از بعثت انبیاست
در باب دعا، خلاصهى عرض ما اين است كه دعا مظهر بندگىِ در مقابل خداوند و براى تقويت روح عبوديت در انسان است، و اين روح عبوديت و احساس بندگى در مقابل خداوند، همان چيزى است كه انبياى الهى از اوّل تا آخر، تربيت و تلاششان متوجّه اين نقطه بوده است كه روح عبوديت را در انسان زنده كنند.
ولو به زبان فارسی دعا کنید
دعا، خواندنِ خداست؛ حالا مىتواند به زبان فارسى يا به زبان خودتان باشد؛ هرچه كه مىخواهيد با خدا حرف بزنيد؛ اين، دعاست. هرچه مىخواهيد با او در ميان بگذاريد… البتّه دعاهاى مأثور از أئمّه (عليهم السلام) بهترين مضامين در زيباترين الفاظ و سرشار از معارف الهى است كه قدر آنها را بايد دانست و بايستى به آنها متوسّل شد.
دعا و ذکر معنا دهنده حیات انسان است
اين انس با خداى متعال و ذكر خداى متعال و استغفار و دعا خيلى تأثيرات معجزآسايى بر روى دل انسان دارد؛ دلهاى مرده را زنده مىكند.
مىگويد كه بايد به درِ خانهى خدا برويد: « قُلْ مٰا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لاٰ دُعٰاؤُكُمْ» بايد دعا كنيد. « وَ قٰالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ» بايد دعا كنيد تا از خدا جواب بشنويد. حيات انسان، جز در رابطه با خدا، معنا ندارد.
انس با خداى متعال و ذكر خداى متعال و استغفار و دعا خيلى تأثيرات معجزآسايى بر روى دل انسان دارد؛ دلهاى مرده را زنده مىكند.
دعا سلاح مومن است
دعا به انسان توانايى و قدرت مىدهد و انسان را در مقابل حوادث مستحكم مىكند؛ لذا در روايت از «دعا» تعبير شدهاست به سلاح. از نبى مكرّم نقل شدهاست كه فرمود: «أَ لَا أَدُلُّكُمْ عَلَى سِلَاحٍ يُنْجِيكُمْ مِنْ أَعْدَائِكُمْ» ؛ اسلحهاى را به شما معرفى كنم كه مايهى نجات شماست؛ «تدعون ربّكم باللّيل و النّهار فإنّ سلاح المؤمن الدّعاء». در مواجههى با حوادث، توجّه به خداى متعال، مثل سلاح بُرندهاى در دست انسان مؤمن است.
لذا در ميدان جنگ، پيغمبر مكرّم اسلام همهى كارهاى لازم را انجام مىداد؛ سپاه را مىآراست، سربازان را به صف مىكرد، امكانات لازم را به آنها مىداد، توصيههاى لازم را به آنها مىكرد، اشراف فرماندهىِ خودش را اعمال مىكرد؛ اما در همانوقت هم وسط ميدان زانو مىزد، دست به دعا بلند مىكرد، تضرّع مىكرد، با خداى متعال حرف مىزد و از او مىخواست. اين ارتباط با خدا، دل انسان را مستحكم مىكند.
دعا كليد همهى خزائن الهى
كلامى از اميرالمؤمنين (عليه السلام) نقل شدهاست كه ايشان – بنا بر نقل – فرمودهاند: «ثُمَّ جَعَلَ فِى يَدِكَ مَفَاتِيحَ خَزَائِنِهِ بِمَا أَذِنَ فِيهِ مِنْ مَسْأَلَتِهِ.»
«خداى متعال، به اينكه به تو اذن داد از او بخواهى، كليد همهى گنجينههاى خود را در دست تو قرار داد.»
پس، اذنى كه خداوند متعال داد تا هر چه مىخواهى از او بخواهى، كليد همهى خزائن الهى است. اگر انسان اين كليد را به شكل درست به كار ببرد – از خدا بخواهد – مسلّماً آن را در اختيار انسان مىگذارد. «فَمَتَى شِئْتَ اسْتَفْتَحْتَ بِالدُّعَاءِ أَبْوَابَ خَزَائِنِهِ.» هروقت بخواهى، به وسيلهى دعا، درِ خزائن الهى را باز مىكنى. ببينيد! اين، مسألهى بسيار مهمّى است. چرا انسان خود را از اين وسيلهى مهمّ محروم كند؟!
هرچه کار بزرگتر دعا و توسل بیشتر
كسى خيال نكند در زندگى ملتى كه در حال سازندگى است، دعا و تضرّع نقش زيادى ندارد. بهعكس، ملتى كه راه دشوارى را در پيش روى خود دارد و مىخواهد كار بزرگى را انجام دهد، در كنار كار و تلاش و مجاهدت، لازم است كه باب گشادهاى براى دعا و توجّه به پروردگار و استمداد از خداوند قرار دهد.
شما در تاريخ اسلام مشاهده مىكنيد كه معصومين (عليهم السلام)، از جمله خودِ نبىّ اكرم و اميرالمؤمنين (عليهما السلام)، در ميدانهاى جنگ، در صحنههاى پرخطر و در هنگام كارهاى بزرگ، دست توسّل و دعا باز مىكردند.
كسى نمىتواند بگويد كه پيغمبر و مسلمانان صدر اسلام، تلاش و كار نمىكردند. بالاتر از تلاش آنها ديگر تلاش وجود ندارد. در آن ده سال كه پيغمبر حاكميت جامعهى اسلامىِ آن روز را در اختيار داشت، سالهايى يكسره توأم با كار و تلاش بود. اما درعينحال، با وجود آن كار و تلاش و در كنار آن، دعا و تضرّع و انابه و استغفار و طلب و مسئلت از پروردگار عالم هم جاى خود را داشت.
ملتى كه راه دشوارى را در پيش روى خود دارد و مىخواهد كار بزرگى را انجام دهد، در كنار كار و تلاش و مجاهدت، لازم است كه باب گشادهاى براى دعا و توجّه به پروردگار و استمداد از خداوند قرار دهد.
خود فرصت دعا يك نعمت است
دعا يك نعمت است و فرصت دعا كردن يك نعمت است. در وصيت اميرالمؤمنين (عليه السلام) به امام حسن مجتبى (عليه السلام) اين معنا وارد شدهاست: «إعلم أن الذى بيده خزائن ملكوت الدنيا و الآخره قد أذن لدعائك و تكفل لإجابتك» ؛ خداى متعال كه همهى قدرت آسمان و زمين در قبضهى توانايى اوست، به تو اجازه داده كه با او دعا كنى و حرف بزنى و از او بخواهى. «وَ أَمَرَكَ أَنْ تَسْأَلَهُ لِيُعْطِيَكَ» ؛ از او مطالبه كنى تا او هم به تو عطا كند.
اين رابطهى درخواست كردن و گرفتن از خدا، مايهى تعالى روح انسان است و همان تقويتكنندهى روح عبوديت است.
«وَ هُوَ رَحِيمٌ كَرِيمٌ لَمْ يَجْعَلْ بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ مَنْ يَحْجُبْكَ عَنْه» ؛ خداى متعال بين خودش و تو، واسطهاى، فاصلهاى و حجابى قرار نداده است.
هروقت با خدا شروع كنيد به سخن گفتن و عرض نياز كردن، خداى متعال صدا و درخواست شما را مىشنود. با خدا هميشه مىشود همزبان شد، مىشود گفتگو كرد، مىشود مأنوس شد و مىشود از او درخواست كرد. اين براى بشر، فرصت و نعمت خيلى بزرگى است.
خدا در آیه اجابت دعا مدام از «خود» گفته است!
« وَ إِذٰا سَأَلَكَ عِبٰادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ » اى پيغمبر هنگامى كه بندگان من دربارهى من از تو بپرسند من نزديكم!
نمىگويد به آنها بگو من نزديكم، خودش با آنها همصحبت مىشود!
مىگويد: « فَإِنِّي قَرِيبٌ » من نزديكم « أُجِيبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ » دعوت دعوتكننده را اجابت مىكنم. دعاى خواستار از خودم را برآورده مىكنم « فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي » به من پاسخ بگويند « وَ لْيُؤْمِنُوا بِي » به من ايمان بياورند.
مرحوم علامهى بزرگوار، علامهى طباطبايى رضوان اللَّه تعالى عليه در اين آيهى شريفه متوجّه يك نكتهاى شده. ايشان مىفرمايد كه پروردگار عالم در آيهى « وَ إِذٰا سَأَلَكَ عِبٰادِي عَنِّي » هفت مرتبه ضمير متكلّم وحده بهكار برده، «من» « وَ إِذٰا سَأَلَكَ عِبٰادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدّٰاعِ إِذٰا دَعٰانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي»
در هيچ آيهى ديگرى از آيات قرآن اين همه خداى متعال از خود حرف نزده، در يك متن به اين كوتاهى هفت مرتبه گفته من. اين براى اثبات نزديكى خدا به بندگانى است كه دل به سوى خدا مىگشايند و زبان باز مىكنند به ستايش الهى.
اگر ديديم در وقت دعا، در وقت تضرّع و در وقت توجّه و تقرّب، هيچ نشاط و حوصلهى دعا نداريم، علامتِ خوبى نيست. البتّه درستش هم مىشود كرد. انسان مىتواند با توجّه، با التماس و با خواستن، حال دعا را به طور جدّى از خدا بگيرد.
نداشتن حال دعا علامت بدی است ولی قابل رفع است
گاهى حال دعا از انسان گرفته مىشود. اين، علامتِ بدى است. اگر ديديم در وقت دعا، در وقت تضرّع و در وقت توجّه و تقرّب، هيچ نشاط و حوصلهى دعا نداريم، علامتِ خوبى نيست. البتّه درستش هم مىشود كرد. انسان مىتواند با توجّه، با التماس و با خواستن، حال دعا را به طور جدّى از خدا بگيرد.
دعا خودش یکی از وسایل مهم است
دعا، وسيلهاى در كنار وسايل ديگر است. به قول بزرگان از محققين و متفكّرين ما، همچنان كه در عالم وجود، خداى متعال دهها وسيله و سبب و علّت قرار داده است، دعا هم يكى از سببهاست.
در بسيارى از دعاها، حاجت و مقصود خواستن مطرح مىشود. مثلاً فرض بفرمائيد در همين دعاى سحر ماه مبارك رمضان كه دعاى بسيار عالىالمضمونى هم هست، بعد از آنكه خداى متعال را به اسما و صفات سوگند مىدهد، مىگويد: دعا كن به آنچه كه مىخواهى و مقاصد خودت را از خدا بخواه. بعد از اين همه قسم دادن خداى متعال، دعا مستجاب مىشود.
لذا در روايتى از اميرالمؤمنين (عليه السلام)، نقل شدهاست كه فرمود: «إِدْفَعُوا أَمْوَاجَ الْبَلَاءِ عَنْكُمْ بِالدُّعَاءِ قَبْلَ وُرُودِ الْبَلَاء» ؛ پيش از آنكه بلا بر شما وارد شود، با دعا، بلا را دفع كنيد. اينها واقعيّت است. اين، البتّه بدان معنا نيست كه هرچه شما خواستيد و هر طور آن را با خداى متعال در ميان گذاشتيد، برآورده خواهد شد؛ نه. شرايطى دارد، آدابى دارد؛ مثل همهى اسباب عادى و مثل همهى خواستنها. اگر شما از دوستتان هم چيزى بخواهيد، آداب و تشريفاتى دارد.
ادب مخصوص دعا را بايد به كار گرفت و عمدهترين آداب، اين است كه انسان به خداى متعال توجّه كند و با همهى دل، از خدا بخواهد. هنگامى كه قلب انسان رقيق مىگردد و توجّهى پيدا مىشود، وقت دعاست. آن وقت اگر از خدا بخواهيد، غالب اين است كه مقصود برآورده مىشود.
مگر مواردى كه در علم الهى، مصالحى وجود دارد كه آن مصالح را ما نمىدانيم و خداى متعال، به خاطر دعاى من و شما مصالح عمومى آفرينش، يا مصالح يك ملت را به هم نمىريزد. آنجا كه سر راه خواستهى ما، مصلحت بزرگى مانع نباشد و آنجا كه توجّهِ لازم را در حال دعا داشته باشيم، دعا مستجاب خواهد شد؛ يا زود و يا دير!
